Zęby, które
warto uratować.

Leczenie kanałowe (endodontyczne) polega na usunięciu miazgi zęba - tkanki wypełniającej komorę i kanały korzeniowe - jej opracowaniu mechaniczno-chemicznym i szczelnym wypełnieniu materiałem uszczelniającym. Jest konieczne gdy próchnica dotarła do miazgi, doszło do jej zapalenia (pulpitis), martwicy lub gdy wokół wierzchołka korzenia tworzy się ropień albo torbiel. Celem jest zachowanie zęba w łuku i uniknięcie ekstrakcji.

Leczenie kanałowe wykonujemy w miejscowym znieczuleniu, które eliminuje ból podczas zabiegu. Po znieczuleniu pacjent może odczuwać ucisk, ale nie ból. W kilka godzin po wizycie może pojawić się wrażliwość na gryzienie - ustępuje samoistnie w ciągu 2–3 dni. W przypadku ostrego stanu zapalnego lub ropnia znieczulenie jest trudniejsze do uzyskania; w takich sytuacjach stosujemy dodatkowe techniki (znieczulenie śródwięzadłowe, doszkodowe) lub poprzedzamy leczenie antybiotykoterapią.

Po znieczuleniu zakładamy koferdam - gumową matę izolującą ząb od śliny i bakterii. Pod mikroskopem otwieramy komorę miazgi i lokalizujemy ujścia kanałów. Pilnikami rotacyjnymi z niklowo-tytanu poszerzamy kanały zgodnie z ich przebiegiem. Równocześnie płuczemy podchlorynem sodu (NaOCl) i EDTA, które dezynfekują i usuwają resztki tkanek. Po osuszeniu wypełniamy kanały gutaperką termoplastyczną (System B / Thermafil) i uszczelniaczem. Odbudowę koronową wykonujemy podczas tej samej lub kolejnej wizyty.

Leczenie nieżywego zęba bez aktywnej infekcji najczęściej przeprowadzamy w jednej wizycie (one-visit RCT). W przypadku ostrego ropnia, rozległej infekcji lub konieczności antyseptyki międzywizytowej stosujemy wkładkę z wodorotlenku wapnia i wywiad po 1–2 tygodniach. Rewizja (retreatment) - ponowne leczenie wcześniej leczonego kanałowo zęba - wymaga zazwyczaj 2 wizyt.

Mikroskop ZEISS OPMI pico zapewnia precyzyjne oświetlenie koaksyjalne i wielokrotne powiększenie - niemożliwe do osiągnięcia gołym okiem ani z lupami. Pod mikroskopem lekarz lokalizuje wszystkie kanały (w tym dodatkowe i MB2 w trzonowcach górnych), wykrywa złamania narzędzi, perforacje i wewnętrzne resorpcje na wczesnym etapie. Badania kliniczne potwierdzają, że leczenie pod mikroskopem zwiększa odsetek sukcesu i redukuje inwazyjność preparacji.

Rewizja to ponowne leczenie kanałowe zęba, który był już wcześniej leczony, ale doszło do niepowodzenia - najczęściej z powodu nieszczelnego wypełnienia, przeoczonego kanału lub przetrwałej infekcji. Polega na usunięciu istniejącego materiału uszczelniającego (gutaperki i sealera), poszerzeniu kanałów i powtórnym wypełnieniu. Retreatment jest technicznie trudniejszy od pierwotnego leczenia i wymaga mikroskopu oraz specjalistycznego doświadczenia.

Narzędzia z niklowo-tytanu (NiTi) są znacznie bardziej elastyczne niż stal nierdzewna - mogą podążać za zakrzywionymi kanałami bez ryzyka ich prostowania i perforacji. Stosujemy systemy rotacyjne nowej generacji (WaveOne Gold, ProTaper Next, HyFlex EDM) z pamięcią kształtu i zmiennym skrętem, które pozwalają opracować kanał szybciej i bezpieczniej. Narzędzia jednorazowe lub sterylizowane po każdym pacjencie eliminują ryzyko przeniesienia zakażenia.

Gutaperka na gorąco (techniki System B, Thermafil, Calamus) to metoda uszczelniania kanałów poprzez upłynnienie gutaperki ciepłem i wtłoczenie jej pod ciśnieniem w trójwymiarową przestrzeń kanałów głównych i bocznych. W porównaniu z klasyczną techniką bocznego zagęszczania uzyskuje się lepsze wypełnienie kanałów pobocznych i delta apikalnej, co zmniejsza ryzyko przetrwałej infekcji i niepowodzenia leczenia.

Podchloran sodu (NaOCl, 1–5,25%) to podstawowy płyn płuczący - rozpuszcza organiczne resztki tkanek i działa silnie bakteriobójczo. EDTA (kwas etylenodiaminotetraoctowy) to chelator usuwający warstwę mazistą ze ścian zębiny, otwierając kanaliki zębinowe dla sealera. Stosowanie naprzemienne obu płynów, wspomagane ultradźwiękami lub urządzeniami hydrodynamicznymi (EndoActivator), maksymalnie czyści układ kanałowy bez wnikania do tkanek okołowierzchołkowych.

Po leczeniu kanałowym ząb staje się nieodżywiony i kruchy - szczególnie przy dużym ubytku substancji zębowej. Zalecamy odbudowę koronowo-korzeniową wkładem prefabrykowanym lub indywidualnym oraz koroną pełnoceramiczną lub cyrkonową, które chronią ząb przed złamaniem. Przy zębach przednich z małym ubytkiem wystarczy wypełnienie kompozytowe. Decyzję o metodzie odbudowy lekarz podejmuje na podstawie ilości pozostałej zdrowej zębiny.

Prawidłowo wyleczony i odbudowany ząb może służyć przez całe życie. Długookresowe badania (ponad 10 lat) wykazują, że sukces endodontyczny wynosi 85–97% dla zębów leczonych pierwotnie i 70–85% dla retreatmentu. Warunki sukcesu: szczelne wypełnienie kanałów, brak przetrwałej infekcji, wysokiej jakości odbudowa koronowa i regularne kontrole co 12 miesięcy.

Tak - ropień okołowierzchołkowy jest klasycznym wskazaniem do leczenia kanałowego. W ostrej fazie (spuchnięta twarz, szczękościsk, ból samoistny) dążymy do ewakuacji ropy przez kanał lub nacięcie tkanek miękkich. Następnie wdrażamy antybiotykoterapię i w ciągu kilku dni wykonujemy właściwe leczenie kanałowe. Ropień przewlekły (torbiel, granuloma) leczymy planowo - często w jednej wizycie, z koniecznością kontroli radiologicznej po 12 i 24 miesiącach.

Apikoektomia to zabieg chirurgiczny stosowany gdy konwencjonalne leczenie kanałowe lub retreatment nie likwiduje ogniska zapalnego przy wierzchołku korzenia. Polega na odcięciu 2–3 mm wierzchołka korzenia, wycięciu tkanki patologicznej i retrograde uszczelnieniu kanału materiałem MTA lub Biodentin. Wykonujemy ją zawsze pod mikroskopem. Wskazania: przetrwały ropień po retreatmencie, perforacja okołowierzchołkowa, złamany instrument przy wierzchołku, ekstremalnie zakrzywione kanały.

Retreatment rozważamy gdy: na kontrolnym RTG widoczny jest cień przy wierzchołku powiększający się lub nieustępujący po 2 latach, pacjent zgłasza nawracający ból lub obrzęk, ząb jest planowany jako filar mostu lub implant wymaga diagnostyki różnicowej, stwierdzono niedostateczykie wypełnienie kanałów (short fill, missed canal) w zdjęciu wykonanym z innego powodu. Decyzja wymaga analizy CBCT i oceny anatomii korzeni.

Większość zębów posiada więcej kanałów niż wskazuje klasyczna anatomia: zęby przedtrzonowe górne często mają dwa kanały w jednym korzeniu, a trzonowce górne czwarty kanał MB2. Delta apikalna to sieć drobnych rozgałęzień przy wierzchołku korzenia, niedostępna dla narzędzi mechanicznych - dezynfekuje ją wyłącznie intensywne płukanie. Mikroskop i CBCT umożliwiają lokalizację kanałów dodatkowych, które w konwencjonalnym leczeniu pozostają nieleczone i stają się przyczyną niepowodzenia.

Ekstrakcja zamiast leczenia kanałowego jest wskazana gdy: złamanie przebiega pionowo przez korzeń (pęknięcie korzenia), korzeń jest zbyt krótki lub silnie zakrzywiony uniemożliwiając dostęp, przyzębie jest tak zniszczone przez periodontitis że ząb nie ma szans utrzymania w kości, lub pacjent nie jest w stanie odbudować zęba po leczeniu (brak finansowy, brak czasu). W takim przypadku po ekstrakcji planujemy implant jako optymalne uzupełnienie.